Tỷ trọng và chiết suất: hai phép thử cơ bản khi giám định đá quý

Hai thông số hữu ích, nhưng không phải hai “mật mã”

Tỷ trọng tương đối mô tả mật độ của vật liệu so với nước, còn chiết suất phản ánh cách ánh sáng truyền qua vật liệu. Trong ngọc học, hai thông số giúp thu hẹp nhóm ứng viên khi được kết hợp với quan sát và các phép thử khác.

GIA mô tả nhiều phương pháp trong quy trình phân tích đá quý, bao gồm việc xác định tỷ trọng bằng khối lượng, thể tích hoặc cân thủy tĩnh trong điều kiện phù hợp. Tổng quan phân tích đá quý tại GIA, Winter 2024.

Cân thủy tĩnh: hiểu phép đo trước khi nhập số

Với mẫu rời và điều kiện phù hợp, cách tính tỷ trọng thường dùng là khối lượng trong không khí chia cho phần chênh lệch giữa khối lượng trong không khí và khối lượng biểu kiến khi ngập nước. Số đo thứ hai không phải “khối lượng của nước”; đó là số đọc của mẫu khi treo trong nước, có xử lý hệ treo và nền cân đúng cách.

Bọt khí, mẫu chạm thành cốc, hệ treo chưa được trừ, nước chưa ổn định hoặc cân không đủ độ phân giải có thể làm sai kết quả. Chênh lệch càng nhỏ thì sai số tương đối càng cần chú ý. Nên kiểm tra tính lặp lại thay vì chỉ ghi một lần đo.

Chiết suất: số đo có thể bị giới hạn bởi bề mặt

Đá mài giác có mặt phù hợp thuận lợi hơn cho một số phép đo so với bề mặt cong hoặc mẫu gắn ổ. Phép đo điểm trên cabochon thường là ước lượng có giới hạn, không nên trình bày như một giá trị chính xác tuyệt đối. Phải ghi rõ chế độ đo và mức độ tin cậy.

Một số vật liệu có thông số gần nhau; mẫu tổng hợp cũng có thể mang tính chất cơ bản giống vật liệu tự nhiên tương ứng. Do đó, dữ liệu “đúng khoảng” chưa giải quyết nguồn gốc tăng trưởng hoặc tình trạng xử lý.

Dùng kết quả thế nào cho đúng?

1. Kiểm tra thiết bị và điều kiện phép đo.
2. Ghi mẫu rời hay gắn trang sức, bề mặt và các hạn chế.
3. So sánh nhiều thông số cùng lúc: chiết suất, tỷ trọng, đặc điểm quang học và kính hiển vi.
4. Nếu kết quả bất nhất, kiểm tra lại phép đo trước khi đổi tên vật liệu.
5. Chuyển sang phân tích chuyên sâu khi câu hỏi về xử lý hoặc nguồn gốc chưa được giải đáp.

Tỷ trọng phù hợp jadeite có xác nhận Type A không?

Không. Tỷ trọng hỗ trợ nhận diện; phát hiện tẩm polymer là một câu hỏi cần phương pháp phù hợp khác.

Trang sức có thể cân cả ổ để xác định tỷ trọng viên đá không?

Không nên áp dụng phép tính cho riêng viên đá khi số đo bao gồm kim loại hoặc nhiều vật liệu; kết quả sẽ phản ánh hệ mẫu khác với giả định.

Tài liệu tham khảo

• GIA — Analysis of Gemstones at GIA Laboratories, Winter 2024
• CIBJO — Gem materials list and definitions, 2023

Đọc tiếp

• Jadeite và nephrite: nhận diện đúng vật liệu
• Đọc giấy kiểm định đá quý

Bạn cần làm rõ loại đá hoặc tình trạng xử lý? Gửi yêu cầu giám định và nêu câu hỏi cần kiểm tra; tra cứu kiểm định khi có mã hồ sơ.

Nội dung tổng hợp và diễn giải độc lập từ tài liệu được dẫn; không phải báo cáo thử nghiệm của 7CHECKER hay bản dịch nguyên văn. Kết luận về một mẫu cụ thể cần giám định trực tiếp.